SİYASİ COĞRAFYA
Siyasi Coğrafya, beşeri coğrafyanın çok eskiden beri işlenen, üzerinde fazlaca durulan bir koludur. Bu konudaki ilk çalışmalar M.Ö. 500 yılına kadar geri götürülebilir. Heredot ve Aristogoras’a ait çalışmalar, siyasi coğrafyayı yakından ilgilendiren konuları içermektedir.
Böylece 2500 yıllık bir geçmişe sahip olan siyasi coğrafya ile oldukça uzun bir devrede pek çok araştırıcı doğrudan veya dolayısıyla ilgilenmiştir.
Siyasi Coğrafya, siyasi faaliyetlerin mekana bağlı olarak değişimlerini incelemektedir. Bu incelemede yeryüzü bazen bir bütün olarak ele alınmakta, bazen de devletler ile siyasi faaliyetler arasındaki ilişkiler üzerinde durulmaktadır. Öte taraftan siyasi coğrafya, yeryüzünde siyasi bölgelerin dağılışını, siyasi açıdan neden önem kazandıklarını veya geri planda kaldıklarını ve bu bağlamda rol oynayan coğrafi faktörler ile bunların mekan dahilindeki karşılıklı ilişkilerini inceler.
Çeşitli siyasi bölgelerin oluşumunu sağlayan fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri bir yerden diğerine büyük ölçüde farklılıklar göstermektedir. Böylece, mekana ve zamana göre biribirinden çok farklı özellikleri bulunan bir siyasi bölge veya yeryüzünün bir parçası, tek boyutlu değildir. Sahanın şekli, büyüklüğü, coğrafi konumu ve sahanın içerdiği doğal zenginlikler bir siyasi ünitenin, başka bir anlatımla bir ülkenin veya siyasi bölgenin yatay doğrultudaki boyutunu oluşturmaktadır.
Bunun yanında mekan, insanın oluşturduğu çok çeşitli etkinliklerin de etkisindedir. Örneğin, ortaya konulan yasalar, siyasi blokları oluşturan anlaşmalar, ekonomik ve kültürel faaliyetler ve gruplaşmalar, mekanı dikey doğrultuda etkileyen coğrafi faktörler olarak kabul edilirler. Böylece, siyasi coğrafya araştırmalarında, doğal faktörler kadar beşeri faktörlere de yer vermek gerekmektedir.
Mekan’a yatay ve dikey doğrultuda etkisi görülen doğal ve beşeri faktörlerin yanında, üçüncü bir faktör olarak da zaman faktörünün dikkate alınması gerekir. Zaman, belirli bir devrede mekan üzerine etkin olan yatay ve dikey faktörlerle birlikte ele alınır. Mekan aynı kalsa bile, diğer etmenlerden her biri, fakat özellikle dikey etmenler, zamana bağlı olarak değişmektedir.
Bir devletin sahası yani ülkesi ile halkı ve insan topluluklarının oluşturduğu organizasyonlar, siyasi coğrafyanın temelini de oluşturur. Devletin konumu, şekli, genişliği, iklim özellikleri, yer şekilleri daha çok fiziki coğrafya ile ilgilidir ve statik özellikleridir. Buna karşılık, halk toplulukları ve organizasyonları ile ilgili özellikleri ise beşeri ve ekonomik coğrafya konuları içerisinde ele alınmaktadır. Nüfus miktarları, nüfus artışı ve kalkınma ile ilgisi, nüfus yoğunlukları, devletin tarım,sanayi, ticaret ve ulaşım faaliyetleri ve bunların gelişim dereceleri, devletler arası siyasi antlaşmalar, bloklar vb. beşeri coğrafyanın kapsamı içersindedir ve dinamik özelliklerdir.
Siyasi coğrafyada etkinliği görülen doğal faktörler ile mekan arasındaki karşılıklı etkileşimler üzerinde durmazdan önce, şimdi özellikle XX. Yüzyıl başından itibaren ortaya atılan siyasi coğrafya görüşlerini ele alalım
